Adjudication FAQ
He tukanga taumira tautohe ā-ture ahurei te whakawāteatanga i raro i te Ture. Ko te tukanga taumira tautohe tino whakamahia nuitia mo te whakatau i aua tautohetohe.
Adjudication FAQ
He aha te whakawāteatanga kirimana?
Āhea ka taea e koe te whakamahi i te whakawāteatanga hei whakatika i tētahi tautohetohe?
Ka taea e koe te whakamahi i te whakawāteatanga i tētahi wāhanga i muri i te putanga mai o te tautohetohe, engari (kāore i te ōrite ki te whakawāteatanga ā-ture i raro i te Ture Kirimana Hanganga 2002) me whakaae ngā rōpū ki te tuhituhi hei whakamahi i te whakawāteatanga hei whakatika i ta rātau tautohe. Ka taea tēnei e rātou i mua i te putanga mai o tētahi tautohetohe mā te whakauru atu ki te wāhanga whakawāteatanga o te tauira o Aotearoa i roto i ā rātou whakaritenga me ngā tikanga o te hokohoko, i tētahi taputapu ā-ture rānei pēnei i te Deed of Trust, mā te tāuru rānei ki tētahi whakaaetanga motuhake ki te whakawātea i muri i te putanga mai o tētahi tautohe. Me noho te whakaaetanga whakawāteatanga ki te puka i whakaputaina i te paetukutuku o NZDRC.
Ki te whakaae ngā rōpū ki te tuku tautohe ki te whakawāteatanga, kāore pea he rōpū e tīmata i te aronga, i ngā takahanga ā-ture rānei e pā ana ki taua tautohe kia mutu rā anō te whakawāteatanga i tua atu i te tīmata i ngā takahanga e hiahiatia ana hei pupuri i ōna mana ā-ture.
He aha ngā momo tautohetohe ka taea te whakatau mā te whakawāteatanga?
Ka taea te whakamahi i te whakawāteatanga hei whakatika i te whānui o ngā tautohetohe, tae atu ki ētahi atu mea: ko ngā tautohetohe e pā ana ki tētahi kirimana, pēnei i ngā tautohetohe mo te utunga, ahakoa kua mahia e te rōpū a rātau here i raro i te kānataraki, te whakamāramatanga tika (te tikanga me te pānga) o te kānataraki, me te nohonga, te whai mana, te whakamutunga rānei o te kānataraki; Ko ngā tautohetohe e puta ake ana e pā ana ki te whakawhirinakitanga i waenganui i te kaitiaki whirinaki me te kotahi, neke atu rānei o ngā painga, te kaitiaki rānei me ētahi atu kaitiaki; me ngā tautohetohe e pā ana ki tētahi take o te mahi i roto i te tort pēnei i te take whakawāwā, i te take rānei.
He aha te tūranga o te kaiwhakahaere?
Ko te mahi a te kaiwhakahaere, ko te whakatau i te hua o te tautohetohe e ai ki ngā hātepe i whakaritea ki ngā Ture Whakawāteatanga o AotearoaDRC mā te hoatu i te ture hāngai ki ngā whakaaturanga e manakohia ana. Me noho takitahi tonu te kaiwhakahaere, me tōkeke puta noa i te tukanga.
Pēhea te roa o te whakawāteatanga?
I te nuinga o te wā, e 35 rā mahi te tukanga i raro i ngā Ture Adjudication NZDRC. Heoi anō, kāorei a ia te ngāwari ake i hangaia ki roto i ngā ture kia tino mōhio ai he wā tika tā ngā rōpū me te kaiwhakahaere kia taea ai te manawa tika me te katoa o ngā take e tautohetohe ana.
He rongo anō?
Kāore. Ma te kaiwhakahaere e whakatau te tautohetohe i runga anō i nga tuhinga (ngā whakawāteatanga me ngā whakaaturanga) i whakaratoa e nga rōpū.
Ka tono pea tētahi kaiwhakahaere i ētahi atu tukunga, mōhiohio, ngā rauemi mārama rānei mai i ngā rōpū, ka whakaritea he hui a ngā rōpū mēnā e whakaaro ana te kaiwhakahaere e hiahiatia ana (hei tauira, hei whakamārama i ētahi atu āhuatanga o ngā take i roto i te tautohe, i ngā tukunga rānei a ngā rōpū) ā, ka haere rānei, ka haere rānei ki te whenua tirotiro, ngā take, ngā taonga, ngā tuhinga, ngā hangarau, ētahi atu tūemi rānei e hāngai ana ki te tautohetohe.
He muna te whakawāteatanga?
Āe, ehara i te mea ehara i ngā takahanga kōti, he tukanga tūmataiti, muna hoki te whakawāteatanga. Ko ngā taipitopito o te tautohetohe, ko ngā takahanga, ko ngā tuhinga i whakaritea mo te whakawāteatanga, ā, me kaua te manawa o te kaiwhakahaere e whakaatu i te whakawāteatanga, mēnā rānei e whakaae ana ngā rōpū ki te whakaatu i ētahi mōhiohio.
He here, he whakaū te manawa o te kaiwhakahaere?
E herea ana te manawa o te kaiwhakahaere ki nga rōpū, engari rawa, kia whakatauria rā anō te tautohetohe e te aronga, ngā takahanga ture i tētahi kōti, i te rūnanga rānei, i te whakaaetanga whai ake rānei i waenganui i nga rōpū.
Kua tino pā te manawa o te kaiwhakahaere, ā, ko te manawa nui e hiahiatia ana kia whakaūtia te utunga moni hei nama nā te kōti (tae atu ki ngā utu tika me ngā utu whakaora) ahakoa ka tīmata, kei te haere rānei ngā takahanga ā-ture rānei e pā ana ki te tautohe.
Ka taea te whakatau i te whakataunga a te kaiwhakahaere?
Āe, ka taea te whakatau i te whakataunga a te kaiwhakahaere. Mēnā e whakaaetia ana tētahi rōpū ki te whakataunga a te kaiwhakahaere, ka taea e rātau te tautohe ōrite ki te kōti, ki te aronga rānei (mēnā he whakaaetanga aronga).
Heoi anō, me whakarongo te manawa i mua i te tīmatanga o te rōpū ki te whakahaere, ki ngā takahanga ā-ture rānei ki te whakamatautau i tētahi manawa nui ki te kore e whakaae kē nga rōpū.
Ko wai e utu ana mo te whakawāteatanga?
I te nuinga o te wā, ka utu nga rōpū i a rātau ake utu me te tiritiri ōrite o nga utu me nga utu a te kaihoko.
Heoi anō, tērā pea ka rerekē te taupānga a te kaiwhakahaere ki te whakaaro rātau e tika ana i roto i ngā āhuatanga ie, mēnā kua pā noa iho he utu a te rōpū, kua mahi rānei i runga i te āhua whakahawea, hē rānei i te wā o te whakawāteatanga.
Ka aha mēnā kāore te whakataunga a te kaiwhakahaere i te whaia?
Ki te kore e whaia te whakataunga a te kaiwhakahaere, ka taea te whakaū e te kōti ki te kore he take māia kia kaua e pērā. Tērā pea ko ēnei take he hapa nui ā-mahi i te wā o te tukanga whakawāteatanga, te takanga o te tika tūturu, te hapa rānei o te ture. Heoi anō, he āhuatanga tino ātaahua ēnei, a, i te nuinga o nga take, ka whakaūtia te whakataunga a te kaiwhakahaere.