Tukanga Arb-med
Ka whakakotahi a Arb-med i ngā painga o te aronga me te takawaenga hei whakatika i ngā tautohetohe. Ko te whāinga o te arb-med ko te whakatoko i nga whakaritenga mōhiotia, he pai ki te whakatau i nga tautohetohe. Ka mahia tēnei mā te whakamahi i ngā mana mōhiohio māia o te rūnanga ā-rōpū, me ngā mana rapu tūturu i te wā o te wāhanga whakahaere tuatahi hei āwhina i te pāpāhotanga o muri mai.
Kei roto i ngā painga matua ko te taumira tere, ngā hātepe ngāwari, tētahi tukanga muna, ka tīpakohia e ngā rōpū te kaihanga whakataunga, te urunga ngāwari ki te kaihanga whakataunga, te tukanga motukore – mēnā ka rahua te pāpāhotanga, ka tīmata wawe anō te aronga, me tētahi putanga whakamutunga, here hoki e taea te whakaū i te kōti.
Tirohanga Whānui Tukanga
Tīmata ana i te tukanga
Me whakaae nga rōpū ki te whakauru atu ki roto i te arb-med. Ka taea tēnei e rātau i mua, i muri rānei i te putanga mai o te tautohetohe.
Te wāhuitanga o tētahi rūnanga whakawā ā-iwi
I roto i te 3 rā Mahi, ka whakatūria he rūnanga whakawā i roto i te 3 Rā Mahi, ākuanei rānei mo nga kēhi whawhai.
Ngā aronga hui mō te pāpāhotanga
Ko te tikanga o te hui tohutohu hai whakatoko i te whanonga māia o te tukanga.
Tukunga o te kēhi
Ka tukuna e ia rōpū he kōrero tuhituhi e whakarārangi ana i nga take, i nga whakaaturanga, me nga tohenga ture.
Pāpāho
I roto i te takawaenga, ka mahi te takawaenga me ngā rōpū ki te tāutu i ngā take, kia mārama ki te papā, me te whakangāwari i ngā kōrero ki tētahi taumira e whakaaetia tahitia ana.
Whakawhiwhinga mō ngā kupu kua whakaaetia (mēnā i whakataua)
Ki te taea e nga rōpū te whakatau i ta rātau tautohe i te wā o te aronga, ka taea e te kaiwhakahaere te tāhopu i te kāinga ki te āhua o tētahi whakawhiwhinga arbitral.
Hui aronga mō te aronga (mēnā kāore i whakataua)
Ko tēnei hui tohutohu anō he whakatoko i te whanonga māia o te tukanga aronga anō mēnā kāore te tautohetohe i te whakatau i roto i te takawaenga.
Whakarongo
Tērā pea he whakarongo whai tikanga, ahakoa he mea noa iho kia whakahaeretia nga āhuatanga i runga i nga pepa.
Whakawhiwhinga
I muri iho i te whiwhinga o te rūnanga whakawā i nga mōhiohio katoa e hiahiatia ana e ia, ka whakawhiwhia e te rūnanga whakawā tana whakawhiwhinga e herea ana ki nga rōpū.
Utu o te arb-med
Ko to mātau arotahi ko te tuku rongoā tukanga utu. Kimihia ētahi atu mea mo te utu o te arb-med.
Hipanga 1. Tīmata ana i te tukanga
Hei tīmata, me whakaae nga rōpū e rua ki te whakamahi i te arb-med. Ka taea tēnei e rātau mā te whakauru atu ki te Tauira Taumira Tautohe o Aotearoa (NZDRC) i roto i ta rātau kānataraki. Mā tēnei ka taea te whakatau i ngā whakahēnga ā muri ake, i ngā tautohe rānei mā te whakamahi i te arb-med.
Ahakoa kāore i whakaurua te whiti i roto i ta rātau kānataraki, ka taea tonutia e rātou te whakamahi i te aronga mā te waitohu i tētahi whakaaetanga arb-med i muri i te putanga mai o te tautohetohe.
Mēnā i whakaae nga rōpū ki te arb-med i mua i te putanga o te tautohetohe, me tuku e te tangata e hiahia ana ki te tīmata i te tukanga (e kiia nei ko te kaituku) tētahi Pānui o Arb-Med hei whakamōhio atu ki tērā taha (te urupare) e hiahia ana rātau ki te whakatau i te tautohe i whakataua e te arb-med.
Hipanga 2. Te wāhuitanga o tētahi rūnanga whakawai
Ko te Pokapū Taumira Tautohe o Aotearoa (NZDRC) e āhei ana ki te whakatū i tētahi rūnanga whakawā, engari rawa mēnā kua whakaae nga rōpū ki a rātau e hiahia ana ki te whakatū. Ko te nuinga o te wā, ko te rūnanga whakawā, kotahi tonu te kaiwhakahaere. Ahakoa rā, i ētahi take, ka whakatūria he rūnanga whakawā tangata tokotoru. Ka whakaritea he wāhui ina whiwhi a NZDRC i tētahi taupānga me te utunga kua oti. Mēnā he tangata hinengaro tō ngā rōpū, me tutuki i taua tangata ētahi paearu, ā, me whakaae a AotearoaDRC he pai, he takitahi, he tōkeke.
Ina tīpako ana i tētahi arbitrator, e whakaaro ana a NZDRC ki ētahi momo take, pēnei i ngā whakaaetanga i waenganui i ngā rōpū, te āhua me te uara o te tautohetohe, me te wāteatanga o te tangata kia tika ai te whakatau i te kēhi. Ko te tikanga kia kūpapa te tohunga i whakaritea, a, kaore e taea te mahi hai kaitaunaki mo tētahi rōpū. Ko ngā wāhui katoa i whakaritea e NZDRC he whakamutunga, ā, kua whakaūngia e tētahi Pānui Wāhui i tukuna e te Rēhita.
NB: Ka whakamahia ngā whakaritenga me te rūnanga ā-rohe.
Hipanga 3. Ngā aronga hui mō te pāpāhotanga
Hipanga 4. Tukunga o te kēhi
I mua i te takawaenga, ka whakaritea e ia rōpū, ka tuku i ta rātau tukunga kēhi ki te rūnanga whakawā me ērā atu rōpū katoa. Ka taea te rerekē te āhua o tēnei tukunga, engari me whakauru ngā tuhinga tautoko hāngai katoa me ngā rauemi mārama.
Me mārama te whakahuahua i te āhua me te take o te tautohetohe, ngā take pono me ngā take ā-ture e pā ana, te āhua o te rōpū mo ēnei take, me te āwhina, te rongoā rānei i rapua. Mēnā kei roto tētahi kirimana, me whakauru tētahi tārua, ngā wāhanga hāngai rānei. I te mutunga, me whakauru e te tukunga ētahi tauākī, ngā pūrongo, ngā tuhinga, ētahi atu rauemi mārama rānei e whakawhirinaki ana te rōpū ki te tautoko i ōna tautohe.
I te nuinga o te wā, ko te tukanga mo te whakawhiti ko:
- Ko te hunga take e mahi ana i ta rātau take;
- Ko te urupare e mahi ana i to rātau wawao; me
- Ko te hunga kerēme e mahi ana i tētahi whakautu.
Hipanga 5. Pāpāho
Ka whakahaeretia te takawaenga e te kaiwhakahaere (te whakahaere rānei i te kaiwhakahaere i reira he rūnanga ā-tangata e toru tangata) e mahi ana i te tūranga o tētahi takawaenga, e whakawhiti ana mai i tētahi tūranga whakaaro ki tētahi mea whakangākau.
Mā tēnei tūranga takirua e āhei ai te takawaenga ki te mōhio pai ki te tautohetohe, ki ngā tūnga o nga rōpū, me ngā take matua, i te mea kua whakawāteatia rātau ki te tukanga aronga.
I te wā o te tukanga takawaenga, ka whakangāwari te pāpāho i te whakawhitiwhitinga i waenganui i ngā rōpū, mā te āwhina i a rātou ki te whakahua i ō rātou hiahia, kia mārama ki ngā tūnga o tētahi, me te hōpara i ngā rongoā tūpono. Kaore te takawaenga e whakatau i tētahi whakataunga, engari e whakahau kē ana i nga rōpū kia kitea he taumira e manakohia tahitia ana ki ta rātau tautohetohe. I tēnei tukanga, ka whakamahia e te takawaenga ngā mōhiohio i kohia i te wā o te wāhanga aronga hei ārahi i ngā kōrero, me te whakarite kei runga anō i ngā take, ā, ka whakahuatia ngā take hāngai katoa.
Kāore pea e whakawhitiwhiti motuhake ki ngā rōpū (e mōhiotia ana hoki he takawaenga i roto i tētahi tukanga arb-med ki ngā rōpū motuhake (e mōhiotia ana hoki he kararehe). Ko tēnei he whakarite pūataata katoa i te wāhi kāore he tautohe e noho ana i te wāhanga takawaenga, ā, me hoki anō ki te aronga.
Hipanga 6. Whakawhiwhinga mō ngā kupu kua whakaaetia (mēnā i whakataua)
Ki te momoho te takawaenga, ka tae nga rōpū ki tētahi whakaaetanga whakatau. Tērā pea ka whakapūketetia tēnei whakaaetanga hei Whakawhiwhinga mo nga Ture I whakaaetia e te kaiwhakahaere. He here, he whakaū tēnei whakawhiwhinga, e ōrite ana ki tētahi whakawhiwhinga arbitral paerewa. Heoi anō, mēnā kāore e taea e ngā rōpū te tae ki tētahi kāinga i te wā o te takawaenga, ka hoki te tukanga ki te aronga, ā, ka whakataunga here te kaihautū i runga anō i ngā mōhiohio i kohia i te wā o te wāhanga aronga.
Hipanga 7. Hui aronga mō te aronga (mēnā kāore i whakataua)
Ka whakaritea e te rūnanga whakawā he hui tohutohu anō i muri i te takawaenga kāore anō kia whakataua te tautohetohe.
Ko te take o tēnei hui ko te kōrerorero i nga take wā me nga take ā-mahi mo te aronga. I hoahoatia tēnei hipanga whakahaere kēhi haumaru hei whakarite kia mōhio te katoa ki ngā mea e tūpono ana, ā, āhea, me te whakatoko i te whanonga māia o te tukanga.
Hipanga 8. Whakarongo
Ina whakawhiti ngā rōpū i ngā tuhinga hāngai katoa, ā, ki te kore e whakaae ngā rōpū ki te haere tonu i runga i ngā tuhinga (i runga anō i te whakataunga a te rūnanga whakahaere i runga anō i ngā mōhiohio i tukuna me te kore whakarongo), ka whakahōtakatia he whakarongo tika.
I te nuinga o nga take, tērā pea ka whakatakotoria e nga rōpū he kōrero tūwhera poto i mua i te tirohanga whakawhiti a nga kaiwhakaatu. I te nuinga o ia take, ka pānuitia he whakaaturanga kaiwhakaatu, ko te tikanga kaore he take o te kaiwhakaatu ki te whakaatu i a rātau whakaaturanga. Engari, ka whakamahia te whakarongo ki te tirotiro i te kaiwhakaatu i runga i nga whakaaturanga e rite ana ki ta rātau kōrero kaiwhakaatu. Tērā anō pea ka pātai atu te rūnanga whakawā mo tētahi o nga kaiwhakaatu.
Ka taea te hoatu i ngā tukunga kati i te mutunga o te whakarongo, i te nuinga o te wā e tuhituhi ana i muri mai i te rā whakarongo.
Hipanga 9. Whakawhiwhinga
E whakaritea ana te rūnanga whakawā ki te whakarato i tētahi whakawhiwhinga e whakatau ana i ia take tautohetohe kua kōrerotia ki taua mea. Ka whai tēnei i tētahi arotakenga mataiti o ngā tukunga, ngā tuhinga, ngā rauemi mārama rānei i whakaratoa e nga rōpū, ko ngā mōhiohio e whakaaturia ana i te wā o te whakarongo, me ētahi atu mōhiohio i tonoa e te rūnanga whakawā. Ka tukuna tuhituhitia tēnei whakawhiwhinga, ā, kei roto hoki tētahi whakamāramatanga o ngā take i runga anō, engari rawa mēnā ka whakaae kē nga rōpū.
He here ā ture te whakawhiwhinga, a, ka taea te whakaū mo nga rōpū e rua.
Ngā tūmahi panuku
Ngā pātai Got?
Whakapā atu ki tā mātou tīma Rēhita e āwhina ana i a koe ki te tāutu i te rongoā tika ki tō raruraru.
Rapu ana i tētahi whiti tauira
Uru atu ki tā mātou kaiārahi katoa ki ngā whiti tauira mō ā mātou kōwhiringa tukanga katoa.
E whakaae ana ki te whakauru ki roto i te arb-med
Tonoa he whakaaetanga tātauira mai i tā mātou tīma Rēhita
Whakapā atu
Whakapā atu ki tā mātou tīma i tēnei rā kia kite me pēhea tātau e āwhina ai